વિચાર વલોણું

“એકાદી બુઢ્ઢી માંગણને ધમકાવીને તગેડી મૂકતી વખતે આપણે તે બુઢ્ઢી પોતાની માનવસહજ ગરિમાને કોરાણે મૂકીને હાથ લાંબો કરવા પાછળ કેટલી પ્રબળ મજબુર હશે તે સ્પર્શ્યું આપણને કદી?” ======================= ● આજે વાત કરવી છે એકાદી એવી ઘટનાની જેના થકી હું ક્યારેક મારી પોતાની જ ક્રિયા-પ્રક્રિયાઓનો સાક્ષી બનતો થયો. અને આમ થવાથી શરૂ થઈ મુતરડી જેવા તુચ્છ અને તિરસ્કૃત સ્થાનથી ખુદના જ મનમંદિરના ગર્ભગૃહના દર્શન સુધીની યાત્રા. લગભગ ૧૯૮૬-૮૭ની વાત છે. ત્યારે હું કોલેજમાં અંગ્રેજી સાહિત્યનો અભ્યાસ કરતો હતો, પરંતુ પરંપરાગત અભ્યાસ પદ્ધતિનો વિદ્યાર્થી હું કદી રહ્યો નથી. મતલબ કે અન્ય વિદ્યાર્થીઓની માફક ગાઈડ્સ અને પેમ્ફ્લેટ્સ વાંચીને પરીક્ષા આપવાને બદલે આખું વર્ષ હું અભ્યાસક્રમની તમામ કિતાબો વાંચતો, એ પણ અન્ય પુસ્તકોના વાંચનમાંથી સમય મળે તો જ ! એવા જ એક દિવાળીના વેકેશનમાં હું ઘરે વતનમાં આવેલો. વતનનો આ સમય મારા માટે સુર્વણકાળ રહેતો, કારણ કે આ સમયે પાછળ છૂટી ગયેલા મિત્રો સાથે રહેવા અને દિલ ખોલીને ભડાશ કાઢવાનો મોકો મળતો. એ વેકેશનમાં જ દિવાળીની આગલી રાત્રે રોજની જેમ જ અમે ત્રણ ચાર મિત્રો ચાલતા ચાલતા જ ગામની ...

“માની લો કે આ પૃથ્વી પર તમારાથી હજારો ગણો મોટો અને તમારા કરતાં પણ વધુ બુદ્ધિશાળી કોઈ જીવ હોય અને તમે નર છો કે માદા એ જાણવા માટે તમારા ચોક્કસ છિદ્રમાં સળિયો નાખે તો તમને ગમશે ?” =============================== ● શબ્દોનું મહત્ત્વ ઘણું હોય છે. શબ્દની તાકાત પણ કલ્પના ન કરી શકાય તેટલી હોય છે. વ્યક્તિ ક્યારે, કોના માટે, કયો શબ્દ ક્યા અંદાજમાં વાપરે છે તેના પરથી તેના વિવિધ અર્થ નક્કી થતાં હોય છે અને તેની સામેની કે આસપાસની વ્યક્તિઓ પર અસર પણ પડતી હોય છે. આમ સામાન્ય રીતે બહુ ધ્યાનથી ભણતા છોકરાને ‘ભણેશરી’ કહીએ તો એ તેનું સન્માન થયું ગણાય, પરંતુ આ જ ‘ભણેશરી’ શબ્દ પરીક્ષામાં ત્રણ વાર નાપાસ થનાર માટે વાપરવામાં આવે ત્યારે તે શબ્દ શાબ્દિક પ્રહારનું પણ કામ કરી આપે છે. ● અમે બે-ત્રણ મિત્રો ચકલા-ચકલી પારખવાનું શીખ્યા. હવે અમે તો ગામડાની એક નેચર ક્લબમાં આ બધું શીખેલા, એટલે શનિવારે સાંજે શાળા છૂટતા સમયે સ્ટુડિયોમાં ચાલતી નેચર ક્લબની ‘હોપીસે’ ભેગા થઈને રવિવારે કઈ દિશામાં પંખીડા જોવા જવું એનો કાર્યક્રમ ઘડાઈ જતો. રવિવારે વહેલી સવારે નાસ્તા અને રોટલી-શાક ભરેલા ટિફિન લઈને નીકળી પડતાં, બધા વચ્ચે ...

“ સાયબ ,  મારા ગોંડિયા હારૂ કાંક આલો . . . ”  એવી માંગણી કરતાં માજીના  “ ગોંડિયા ”  માટે મારો ભ્રાતાભાવ કહો તોય ભલે ,  પણ આ મા ’ જીને મેં કદી ખાલી હાથે નથી કાઢ્યાં.” ========================================================== ●  કાઠિયાવાડીઓ હાલતાંને ચાલતાં બોલે કે  “ ઇ તો ગાંડીનો છે ” “ ગાંડો મઈરો છે ”.  ગાંડુ હોવું એ હકીકતમાં હશે શું એ વિચાર પોતે પણ વિચાર માંગી લે એવો વિચાર છે. એક સાઉથ ઇન્ડિયન ફિલ્મ જોયેલી ,  જેમાં એક કૂટુંબને પોતાના ઘરમાં અચાનક ભૂતો દેખાવા લાગે છે   અને આ કુટુંબીઓ આ ભૂતોને  જોઇને થથરી જાય છે ,  ભયભીત થાય છે. સમય જતાં આ કુટુંબીઓને ખ્યાલ આવે છે કે ,  હકીકતમાં તો તેઓ જેમને ભૂત સમજે છે તેઓ તો જીવતા માણસો છે અને પોતે જ ભૂત છે! ●  સૌરાષ્ટ્રમાં ભાવનગર   અને   પોરબંદર જેવાં શહેરો  ગાંડાઓ માટે પ્રખ્યાત છે એવું જ્યારે સાંભળેલું ત્યારે આશ્ચર્ય થયેલું કે માત્ર ભાવનગરમાં જ કેમ ?  એક જાણકારે પછીથી આ ફિનોમિના પર પ્રકાશ પાડેલો કે ગાંડા જ્યાંના હોય ત્યાંથી તેમનાં સગાં-વ્હાલાં અથવા...